De vraag die ik het vaakst krijg gaat niet over prompts. Hij gaat over geld. “Ik gebruik ChatGPT gratis, moet ik betalen? En is Claude beter? En wat is Gemini nou eigenlijk?” Meestal van iemand die er af en toe iets in typt en wil weten of hij iets mist. Dit is het eerste van zes delen waarin ik die vraag beantwoord voor vijf assistenten: ChatGPT, Claude, Gemini, Grok en Perplexity. Elk deel pakt één vraag en legt de vijf naast elkaar. Dit deel gaat over de basis: waar zit het verschil tussen de gratis versie en de betaalde?
Eerst wat je van mij moet weten, want dat kleurt het stuk. Ik betaal voor Claude, in de zwaarste variant voor particulieren. Ik betaal voor Gemini, in de lichtste variant. ChatGPT en Perplexity gebruik ik gratis. Grok gebruik ik niet als chat, alleen als nieuwsrobot op X. Over de betaalde versies van ChatGPT, Perplexity en Grok kan ik dus alleen zeggen wat de makers erover schrijven.
Wat gratis eigenlijk betekent
Bij alle vijf is gratis geen proefperiode. Je kunt er onbeperkt lang mee werken. Het verschil zit in drie dingen die je pas merkt als je er tegenaan loopt.
Het eerste is het model. Elke maker heeft een snel, klein model en een zwaar model dat beter redeneert. Gratis krijg je vooral het kleine, en het zware met mondjesmaat. ChatGPT zegt het zelf het duidelijkst: onbeperkt chatten met het lichte model, en “beperkte toegang” tot de rest.
Het tweede is hoeveel het in één gesprek kan onthouden. Dat heet het contextvenster, en het is de reden dat een gratis assistent halverwege een lang gesprek de draad kwijtraakt. ChatGPT publiceert de getallen: gratis ongeveer twaalf pagina’s tekst als invoer, betaald veertig, in de duurste variant tweehonderdvijftig. De anderen noemen geen getal, maar het patroon is hetzelfde.
Het derde is wat je eromheen krijgt: bestanden uploaden, een project met vaste instructies, een geheugen dat over gesprekken heen werkt, koppelingen met je mail. Daar gaat deel 3 over. Voor nu: bij Claude zit het meeste al in gratis, bij ChatGPT het minste.
De tabel
Gepeild op 6 september 2026 in Nederland, prijzen per maand, exclusief btw waar dat erbij stond. Prijzen in deze markt houden geen kwartaal stand; verandert er iets, dan pas ik de tabel aan en zie je dat aan de datum boven het stuk.
| Gratis krijg je | Eerste betaalde stap | Zwaarste stap voor particulieren | |
|---|---|---|---|
| ChatGPT | Onbeperkt chatten met het lichte model, weinig uploads, weinig geheugen, geen projecten | Go, 8 euro: meer uploads, langer geheugen, mogelijk advertenties. Plus, 23 euro: het zware model, projecten, eigen varianten van de assistent | Pro, vanaf 103 euro |
| Claude | Zoeken op het web, geheugen, projecten, herbruikbare werkinstructies en één eigen koppeling; wel een strakke gebruikslimiet | Pro, 18 euro (15 bij jaarbetaling): meer gebruik, meer modellen, Claude Code | Max, vanaf 90 euro: vijf tot twintig keer meer gebruik, eerder nieuwe functies |
| Gemini | De app met het snelle model, beperkt het zware | Plus, 4,99 euro: twee keer de limiet, 100 GB opslag, delen met je huishouden. Pro, 21,99 euro: vier keer de limiet, meer van het zware model | Ultra, 99,99 of 219,99 euro |
| Grok | Chat op X en grok.com, zoeken op het web en op X, geheugen | X Premium, 8 dollar: hogere limiet. Premium+, 40 dollar | SuperGrok; de prijs staat niet op de site en noem ik daarom niet |
| Perplexity | Onbeperkt basiszoeken, drie keer per dag de zware zoekfunctie, één diepgaand onderzoek per maand, geen modelkeuze | Pro, 17 dollar bij jaarbetaling: modelkeuze, onderzoek, uploads | Max, 167 dollar bij jaarbetaling |
Twee dingen vallen op. De laag waarin je het zware model echt krijgt, ligt bij ChatGPT, Claude, Gemini en Perplexity rond de twintig euro, en daaronder zit bij ChatGPT en Gemini nog een goedkope laag die vooral opslag en ruimere limieten verkoopt. En de bovenkant is bij alle vijf een ander product: honderd euro of meer per maand is voor mensen die er hun werk mee doen, niet voor de vraag waarmee dit stuk begon.
Wat ik zelf zie
Bij ChatGPT gratis is mijn ervaring kort: je kunt er te weinig mee, anders dan dingen opzoeken en korte tekstdingetjes. Dat is geen oordeel over het model, het is wat de gratis laag toelaat.
Voor Claude betaal ik het meest, en dat begon niet met een limiet. Ik gebruikte het gratis en dat voelde raar, omdat er zichtbaar veel werk in zat. Het abonnement was eerst steun en pas daarna toegang. De limieten kwamen later: op de middelste laag liep ik er tegenaan, op de zwaarste nog steeds af en toe. Wat je bovenop koopt is snelheid, meer gebruik en eerder toegang tot nieuwe functies.
Gemini heb ik in de lichtste betaalde laag, en eerlijk gezegd om te proberen. De opslag was het argument, het delen met iemand in huis en het feit dat het in alle Google-apps zit, ook op de iPhone. De resultaten zijn tot nu toe goed, vooral bij opzoeken en bij beeld en video.
Perplexity gebruik ik gratis, en ik loop precies tegen de drie zware zoekopdrachten per dag aan die de tabel noemt. Dat het geen abonnement wordt, komt door iets wat voor de meeste lezers niet geldt: ik heb apart tegoed voor de programmeerkoppeling, en die gebruik ik vanuit Claude Code.
Grok ken ik alleen van drie automatiseringen op X die me elke dag wijn- en drankennieuws sturen, twee internationaal en één Nederlands. Daar komt deel 2 op terug.
Kanttekening: de prijs is niet het bedrag
Wat je betaalt staat in de tabel. Wat je afgeeft niet. ChatGPT zet op zijn eigen prijspagina dat je gesprekken gebruikt worden om het model te trainen, met een knop om dat uit te zetten, op elke laag, ook de betaalde. Claude zet op zijn prijspagina dat dat standaard niet gebeurt. Bij Gemini en Perplexity zit het achter een instelling die je zelf moet vinden, en wat daar de standaardstand is zoek ik voor deel 4 uit. Ik wist tot ik dit stuk voorbereidde niet dat die knop bestond, en ik werk er elke dag mee. Voor nu is de kanttekening bij elke prijs in de tabel: het bedrag is het deel van de rekening dat je ziet.
De tweede kanttekening is afhankelijkheid. Ik kan in dit stuk over de betaalde kant van drie tools niets uit eigen ervaring zeggen. Dat is geen toeval. Wie eenmaal betaalt en zijn projecten, geheugen en koppelingen in één assistent heeft staan, stapt niet zomaar over. De tabel vergelijkt prijzen; wat je daarna nog kunt vergelijken wordt elk jaar minder.
Wat je morgen doet
Kijk in de assistent die je nu gebruikt welk model hij voor je aanzet. Bij ChatGPT staat het bovenin het gesprek, bij Claude en Gemini in het menu naast het invoerveld. Als daar het lichte model staat en je vraagt hem regelmatig iets waar hij lang over moet nadenken, dan weet je waar het verschil zit dat je al die tijd voelde.
Veelgestelde vragen
Is de gratis versie goed genoeg om te beginnen?
Ja, bij alle vijf. Begin gratis en let op het moment dat je iets wilt wat niet kan: een lang bestand, een gesprek dat de draad kwijtraakt, een limiet die je halverwege de dag raakt. Dat moment vertelt je welke betaalde laag je nodig hebt, en of je die nodig hebt.
Kan ik twee gratis versies naast elkaar gebruiken?
Ja, en voor wie er af en toe iets in typt is dat vaak beter dan één abonnement. Deel 6 van deze serie gaat daarover.
Bronnen: prijspagina Claude, prijspagina ChatGPT, abonnementen Gemini, Perplexity Pro, plannen Perplexity, Grok, X Premium, modeltraining bij Claude, datacontrole ChatGPT, privacy Gemini-apps. Gepeild 6 september 2026.